Fototoestanden: kijken en licht

Carl De Keyzer signeert in het Fotomuseum. Hij zit alleen aan een lege tafel voor de bookshop in de tochtige gang. De mensen lopen voorbij. Toch een beetje een vreemd zicht.

Ik las in De Standaard Weekend een artikel over de nieuwe tentoonstelling van Carl De Keyzer in het Fotomuseum in Antwerpen. De fotograaf zou van 14u tem 16u ter plaatse zou signeren. Een reden om dit weekend de tentoonstelling al te bezoeken.

Ik zag eerder al werk van De Keyzer en heb enkele fotoboeken met zijn werk. Knap werk, sterke fotografie, maar niet altijd even toegankelijk. Bij zijn laatste expo in Het Smak moest je wel heel hard kijken om de verbanden te zien en te vatten wat de kunstenar wilde vertellen. Daarnaast zijn sommige foto’s wel goed, maar niet altijd mooi. Op zich geen verreiste, maar ik geniet evenveel van het inhoudelijke, de emotie als het grafische.

Laat ons kort zijn: de expo’s Congo Belge en images en Congo (Belge) zijn fantastisch goed en ongetwijfeld het beste werk van De Keyzer vanuit mijn standpunt. Expo’s zeg ik, want het gaat om twee fotoreeksen naast elkaar, die in elkaar overvloeien.

.
Congo Belge en images, Carl De Keyzer & Johan Lagae

Congo Belge en images bevat een selectie beelden uit het Afrikamuseum in Tervuren. De Keyzer heeft het archief doorspit, een selectie gemaakt en de beelden bewerkt zoals hij dat met eigen werk doet. Aan sommige beelden heeft hij tot acht uur geretoucheerd. Het resultaat is prachtig. Foto’s zonder artefacten, met mooi contrast en goed afgeprint.

Er zaten tot 900.000 foto’s ongecatalogeerd in dozen verpakt. Samen met Johan Lagae, wetenschappelijk onderzoeker aan de Universiteit Gent, heb ik uiteindelijk zo’n 42.000 beelden bekeken. (De Standaard)

Er was veel retoucheerwerk nodig vooraleer ik een goede print van de glasnegatieven kon maken. Ik heb duizenden puntjes en krassen weggewerkt, soms moest ik zelfs stukken beeld kopiëren omdat de helft was weggevaagd. (De Standaard)

Maar ook inhoudelijk is dit belangrijk. De beelden tonen een werkelijkheid, die je niet voor echt zou aannemen als de foto’s “uit de oude doos” zouden komen. Qua beeldkwaliteit zouden ze vandaag genomen kunnen zijn. Enkel het zwart-wit toont een andere realiteit.

De scenes op de beelden zijn bijzonder boeiend. De kijk op Congo en haar inwoners door de Belgen is niet meer van deze tijd. De Belg was baas, de zwarte (“neger”) ondergeschikt. In sommige beelden worden zwarten in beeld gebracht alsof ze net zo goed een boom konden zijn. Verder veel foto’s van hoe het land werd ‘ontwikkeld’. Wegen, bruggen, huizen, kleren, Jezus, etc. Een boeiende selectie van beelden die het Belgisch verleden in Congo in een duidelijk kader plaatst. Geen onschuldig verhaal.

.
Congo (belge), Carl De Keyzer & David Van Reybrouck

In de tweede tentoonstelling – Congo (Belge) – zie je recent werk van De Keyzer. Zuiver fotografisch vind ik dit het beste werk dat ik al gezien heb van Carl De Keyzer: grote afdrukken die overeind blijven, krachtige kleuren, niet teveel die harde flitst gebruikt en een duidelijke focus.

Je ziet het Congo van vroeger, maar dan vandaag. De koloniaal is vertrokken en zijn erfenis staat er nog. Veel meer dan dat lijkt er trouwens in Congo niet te zijn. Alsof de tijd heeft stilgestaan. Politiek zie je een land zonder leiders. Iedereen doet zijn ding en nog steeds slaat iedereen er zijn slag.

Het lijkt wel alsof er voor de Congolees weinig is veranderd. Hij is niet langer in dienst van de blanke Belg, maar vrijheid is wat anders. De selectie beelden is zeer uitgebreid. Eigenlijk is de zaal in het Fotomuseum iets te klein om het werk tot zijn recht te laten komen. Zowieso zijn dit beelden waar je nooit uitgekeken op geraakt en waar je heel veel naar moet kijken om ze steeds meer te appreciëren.

Idealiter worden alle reclamepanelen op weg naar mijn werk vervangen door de beelden van De Keyzer. Of vind je ze terug in de Brusselse metrostations. Zo’n werk mag niet binnen het museum blijven. Ik heb onmiddelijk beide boeken gekocht, ieder zo rond de vijftig euro. Grote boeken met een mooie kaft. Enkel jammer dat beelden onderbroken worden door de vouw in het boek.

Alleszins, de tentoonstelling is een aanrader. Ze loopt nog tot mid mei in het Fotomuseum in Antwerpen. Indien er een mogelijkheid is om de tentoonstelling te bezoeken met De Keyzer als gids, ga ik graag een tweede keer kijken. Beluister zeker het interview met Carl De Keyzer op Klara. Enkele nuttige links vind je onderin.

Links:

• Fotumuseum Antwerpen: ‘Congo belge en images’ en ‘Congo (belge)’
• Klara: Het Congo van De Keyzer (interview)
• Radio1 – Mezzo: Congo belge en images
• Radio1 – Mezzo: Congo (belge) van Carl De Keyzer
• De Standaard: De wondere wereld van Belgisch Congo
• NOS: België staat stil bij 50 jaar Congolese onafhankelijkheid
• De Redactie: “Bitter en cynisch gevoel bij toeschouwer”